مقدمه

اثر دانینگ–کروگر(Dunning-Kruger effect) نوعی تعصب شناختی است که در آن مردم معتقدند که آنها باهوش‌تر و تواناتر از آنچه واقعاً نشان می‌دهند هستند. اساساً، افراد توانایی کمی دارند مهارت لازم برای شناخت بی لیاقتی خود را ندارند. ترکیبی از خودآگاهی ضعیف و توانایی شناختی پایین باعث می‌شود که توانایی‌های خود را بیش از حد ارزیابی کنند. این اصطلاح نام علمی و توضیحی در مورد مشکلی است که بسیاری از افراد بلافاصله تشخیص می‌دهند، اینکه احمق ها نسبت به حماقت خودشان کور هستند. همانطور که چارلز داروین در کتاب هبوط انسان نوشت: “نادانی بیشتر از دانش باعث ایجاد اعتماد به نفس می‌شود.”

مروری بر اثر دانینگ–کروگر

این پدیده چیزی است که شما احتمالاً در زندگی واقعی تجربه کرده‌اید. شاید روی میز غذاخوری در یک تعطیلات با اعضای خانواده خود نشسته باشید. در طول غذا خوردن، یکی از بزرگان خانواده شما شروع به بحثی کند و با جسارت اعلام کند که او درست می‌گوید و نظر دیگران احمقانه، ناآگاهانه و کاملاً اشتباه است. ممکن برای همه افراد حاضر در اتاق کاملاً مشهود باشد که این شخص نمی‌داند درباره چه چیزی صحبت می‌‌کند. اما با این وجود آن شخص کاملاً بی خبر از جهل و نادانی خود به ادامه صحبت‌های خود می‌پردازد.

این اثر به نام محققان دیوید دانینگ و جاستین کروگر، دو روانشناس اجتماعی که اولین بار آن را توصیف کردند، نامگذاری شده است. آنها در مطالعه اصلی خود در مورد این پدیده روانشناختی، یک سری تحقیقات چهارگانه انجام دادند.

افرادی که در آزمون‌های گرامر، شوخ طبعی و منطق کمترین درصد را کسب کردند نیز تمایل داشتند که عملکرد خود را به طور چشمگیری بیش از حد ارزیابی کنند. نمرات واقعی آزمون آنها را در صدک 12 قرار دارد، اما آنها تخمین زدند که عملکرد آنها  در صدک 62 قرار دارد.

تحقیق

به عنوان مثال، در یک آزمایش، دانینگ و کروگر از 65 شرکت‌کننده خود خواستند که میزان جوک‌های مختلف خنده‌دار را ارزیابی کنند. بعضی از شرکت‌کنندگان در تعیین آنچه دیگران به نظر خنده‌آور می آمد بسیار ضعیف بودند. با این حال همین افراد خود را به عنوان داوران عالی شوخ طبعی توصیف می‌کردند.

محققان دریافتند افراد بی‌کفایت نه تنها مجری ضعیفی هستند. بلکه قادر به ارزیابی و تشخیص دقیق کار خود نیستند. به همین دلیل است که دانش‌آموزانی که در امتحانات نمره بدی می‌گیرند. گاهی احساس می‌کنند که لیاقت کسب نمره بسیار بالاتری را دارند. آنها دانش و توانایی خود را بیش از حد ارزیابی می‌کنند و توانایی دیدن ضعف عملکرد خود را ندارند. افراد  با عملکرد پایین نمی‌توانند سطح مهارت و شایستگی افراد دیگر را تشخیص دهند. این بخشی از دلایل این است که آنها به طور مداوم خود را بهتر، تواناتر و دارای دانش بیشتری نسبت به دیگران می‌دانند.

دیوید دانینگ در مقاله‌ای که برای یک مجله آنلاین امریکایی نوشته بود، اعلام کرد: “در بسیاری از موارد، بی لیاقتی باعث می‌شود افراد ناجور ، متحیر یا محتاط نباشند.” در عوض، افراد بی کفایت اغلب  اعتماد به نفس  بیش از حد دارند. و این چیزی است که باعث می‌شود آنها تصور کنند علم بالایی دارند.

تاثیر آن بر باور مردم

این اثر می‌تواند تأثیر عمیقی در باور مردم، تصمیماتی که می‌گیرند و اقداماتی که انجام می‌دهند داشته باشد. در یک مطالعه، دانینگ و کروگر دریافتند که زنان در مسابقه علمی به طور مساوی با مردان عمل می‌کنند و با این وجود زنان عملکرد خود را دست کم می‌گیرند. زیرا معتقد بودند توانایی استدلال علمی کمتری نسبت به مردان دارند. محققان همچنین دریافتند که در نتیجه این اعتقاد، زنان بیشتر از حضور در یک رقابت علمی امتناع می‌ورزند.

دانینگ و همکارانش آزمایشاتی را نیز انجام داده‌اند که در آن از پاسخ‌دهندگان می‌پرسند که آیا با اصطلاحات مختلف مرتبط با موضوعات از جمله سیاست، زیست شناسی، فیزیک و جغرافیا آشنایی دارند؟ آنها همراه با مفاهیم اصلی مرتبط با موضوع، اصطلاحات کاملاً ساخته شده را نیز قرار داده‌اند. در یك مطالعه از این دست، تقریباً 90 درصد پاسخ‌دهندگان ادعا كردند كه حداقل اطلاعاتی درباره اصطلاحات ساخته شده دارند. مطابق با یافته‌های دیگر مربوط به اثر دانینگ-کروگر، هرچه شرکت کنندگان ادعا می‌کنند که اطلاعات بیشتر در مورد اصطلاحات دارند. ادعا بیشتر در مورد آشنایی با اصطلاحات بی معنی نیز دارند. همانطور که دانینگ پیشنهاد کرده است، مشکل اصلی ناآگاهی این است که آنها تصور می‌کنند در مورد همه مسائل متخصص هستند.

دلایل اثر دانینگ–کروگر

بنابراین چه چیزی این تأثیر روانشناختی را توضیح می‌دهد؟ آیا برخی از افراد به حدی کودن هستند، که نمی‌دانند به چه اندازه‌ای اشتباه می‌کنند؟ دانینگ و کروگر می‌گویند که این پدیده از همان چیزی ناشی می شود که آنها “بار دوگانه” می‌نامند. افراد نه تنها بی کفایت هستند. بلکه بی کفایتی آنها توانایی ذهنی را در درک اینکه چقدر بی مهارت هستند نیز از آنها می‌رباید. افراد بی کفایت تمایل دارند:

  • سطح مهارت خود را بیش از حد ارزیابی می‎کنند
  • عدم شناخت مهارت و تخصص اصیل افراد دیگر
  • نتوانند اشتباهات و عدم مهارت خود را تشخیص دهند

دانینگ خاطرنشان کرده است که دانش و مهارت لازم برای  انجام یک کار دقیقاً همان خصوصیاتی است که فرد باید تشخیص دهد که ان را دارد. بنابراین اگر شخصی فاقد این توانایی‌ها باشد. نه تنها در انجام آن وظیفه این افراد بد عمل می‌کنند بلکه نسبت به ناتوانی خود نیز نادان هستند.

ناتوانی در تشخیص کمبود مهارت

دانینگ می‌گوید که کمبود مهارت و دانش مشکلی دو جانبه ایجاد می‌کند. اولاً، این کمبودها باعث می‌شود که افراد در حوزه‌ای که در آن بی کفایت هستند عملکرد ضعیفی داشته باشند. ثانیاً، دانش غلط و کمبود آنها باعث می‌شود که نتوانند اشتباهات خود را تشخیص دهند.

فقدان شناخت

اثر دانینگ-کروگر همچنین به مشکلات مربوط به فراشناخت یا توانایی عقب نشینی و نگاه کردن به رفتار و توانایی‌های خود از بیرون شخص مربوط می‌شود. افراد غالباً فقط از نظر محدود و بسیار ذهنی خود قادر به ارزیابی خود هستند. آنها با وجود این محدودیت تصور می‌کنند که بسیار ماهر هستند و دانش بالایی دارند و از نظر دیگران برتر به نظر می‌رسند. به همین دلیل، مردم گاهی تلاش می‌کنند تا دید واقع بینانه‌تری نسبت به توانایی‌های خود داشته باشند.

اعتماد به نفس بالا با دانش کم

یکی دیگر از عوامل کمک‌کننده این است که گاهی اوقات اندک دانش در مورد یک موضوع باعث می‌شود که مردم به اشتباه باور کنند که آنها در مورد آن همه چیز را می‌دانند. به قول قدیمی‌ها، کمی دانش می‌تواند چیز خطرناکی باشد. ممکن است فردی باریکترین میزان آگاهی در مورد موضوعی را داشته باشد، اما به لطف اثر دانینگ–کروگر، معتقد باشد که وی یک متخصص است.

از دیگر عواملی که می‌توانند در این اثر تأثیرگذار باشند، استفاده ما از اکتشافات معدنی یا میانبرهای ذهنی است که به ما امکان تصمیم‌گیری سریع را می‌دهد. ما تمایل داریم به جستجوی الگوهای بپردازیم حتی در صورتی که هیچ الگویی وجود نداشته باشد. ذهن ما در تلاش است تا اطلاعات مختلفی را که روزانه با آنها سروکار داریم، درک کند. در حالی که سعی می‌کنیم سردرگمی را از بین ببریم و توانایی‌ها و عملکرد خود را در دنیای فردی خود تفسیر کنیم. شاید تعجب‌آور نباشد که گاهی اوقات کاملاً در قضاوت دقیق میزان کار خود شکست می‌خوریم.

چه کسانی تحت تأثیر اثر دانینگ–کروگر قرار دارند؟

بنابراین چه کسی تحت تأثیر اثر دونینگ-کروگر قرار دارد؟ متاسفانه همه ما می‌توانیم تحت تاثیر این اثر قرار گیریم. زیرا هر چقدر هم آگاه یا باتجربه باشیم، همه افراد دارای مناطقی هستند که در آنها بی اطلاع و بی کفایت هستند. شما ممکن است در بسیاری از زمینه‌ها باهوش و ماهر باشید، اما هیچ کس در همه امور متخصص نیست.

واقعیت این است که همه مستعد ابتلا به این پدیده هستند و در واقع، احتمالاً اکثر ما آن را با قاعده ای شگفت‌آور تجربه می‌کنیم. افرادی که در یک زمینه متخصص اصیل هستند ممکن است به اشتباه باور داشته باشند که هوش و دانش آنها به حوزه‌های دیگری نیز می‌رسد که کمتر در آن آشنایی دارند. به عنوان مثال یک دانشمند درخشان ممکن است نویسنده بسیار ضعیفی باشد. برای اینکه دانشمند فقدان مهارت خود را تشخیص دهد، باید دانش خوبی در مورد مواردی مانند دستور زبان و ترکیب داشته باشد. از آنجا که این موارد کم است، دانشمند در این مثال همچنین توانایی تشخیص عملکرد ضعیف خود را ندارد.

تاثیر ضریب هوشی

اثر دانینگ–کروگر با ضریب هوشی پایین مترادف نیست. با افزایش آگاهی از این اصطلاح، کاربرد غلط آن به عنوان مترادف “احمق” نیز افزایش یافته است. به هر حال قضاوت درباره دیگران آسان است و معتقد هستیم که چنین مواردی به سادگی در مورد شما صدق نمی‌کند. بنابراین اگر افراد بی کفایت تمایل دارند که خبره باشند، متخصصان اصیل در مورد توانایی‌های خود چه نظری دارند؟ دانینگ و کروگر دریافتند که افرادی که در انتهای طیف شایستگی هستند دیدگاه‌های واقع بینانه‌تری از دانش و توانایی‌های خود دارند. با این حال، این متخصصان در واقع تمایل داشتند توانایی‌های خود را نسبت به عملکرد دیگران دست کم بگیرند.

اساساً ، این افراد بالاترین امتیاز می‌دانند که آنها از میانگین بهتر هستند. اما آنها اطمینان ندارند که عملکرد آنها در مقایسه با دیگران بالاتر است. مشکل در این مورد این نیست که کارشناسان نمی‌دانند چقدر آگاه هستند. این است که آنها تمایل دارند باور کنند که دیگران نیز دانش دارند.

آیا راهی برای غلبه بر اثر دانینگ–کروگر وجود دارد؟

بنابراین آیا چیزی وجود دارد که بتواند این پدیده را به حداقل برساند؟ آیا نقطه‌ای وجود دارد که افراد نااهل در واقع بی لیاقتی خود را تشخیص دهند؟ دانینگ می‌گوید: “همه ما موتورهای ناباوری هستیم.” در حالی که همه ما مستعد تجربه اثر دونینگ-کروگر هستیم. یادگیری بیشتر در مورد چگونگی عملکرد ذهن و اشتباهاتی که همه ما مستعد آن هستیم، ممکن است یک گام در جهت اصلاح چنین الگوهایی باشد.

دانینگ و کروگر اظهار داشتند که با افزایش تجربه در مورد یک موضوع، اعتماد به نفس معمولاً به سطوح واقع بینانه‌تری کاهش می‌یابد. وقتی افراد در مورد موضوع مورد علاقه بیشتر اطلاعات کسب می‌کنند، کمبود دانش و توانایی خود را تشخیص می‌دهند. سپس وقتی افراد اطلاعات بیشتری کسب می‌کنند و در واقع در یک موضوع متخصص می‌شوند، سطح اطمینان آنها یک بار دیگر بهبود می‌یابد. بنابراین اگر مطمئن نیستید که می‌توانید به ارزیابی خودتان اعتماد کنید. چه کاری می‌توانید انجام دهید تا ارزیابی واقعی‌تری از توانایی‌های خود در یک منطقه خاص بدست آورید؟

ارزیابی توانایی‌ها

به یادگیری و تمرین ادامه دهید. به جای اینکه فرض کنید می‌دانید همه چیزهای لازم درباره یک موضوع چیست، به یادگیری خود ادامه دهید. وقتی دانش بیشتری در مورد یک موضوع کسب کردید، احتمال اینکه یاد بگیرید چه چیزهایی بیشتر برای یادگیری وجود دارد بیشتر است. این می‌تواند با گرایش به این فرض که شما یک متخصص هستید، مبارزه کند، حتی اگر اینطور نباشید.

از افراد دیگر در مورد دانش خود بپرسید. استراتژی موثرر دیگر شامل درخواست انتقاد سازنده از دیگران است. اگرچه شنیدن آن گاهی اوقات دشوار است. اما چنین بازخوردی می‎تواند بینش ارزشمندی در مورد چگونگی درک دیگران از توانایی‌های شما فراهم کند.

از آنچه می دانید سوال کنید. حتی وقتی بیشتر یاد می‌گیرید و بازخورد خوب می‌گیرید.  فقط توجه به مواردی که تصور می‌کنید از قبل می دانید آسان است. این نمونه‌ای از نوع دیگری از سوگیری روانشناختی است که به عنوان سوگیری تأیید شناخته می‌شود. برای به حداقل رساندن این تمایل، اعتقادات و انتظارات خود را به چالش بکشید. به جستجوی اطلاعاتی بپردازید که ایده‌های شما را به چالش می‌کشد.

سخن پایانی

اثر دانینگ–کروگر یکی از دیگر از سوگیری‌های شناختی است که می تواند بر روی رفتارها و تصمیمات شما در  زندگی روزمره گرفته تا تصمیماتی که زندگی شما را تغییر می‌دهد تأثیر بگذارد. اگرچه ممکن است تشخیص پدیده در دیگران آسان‌تر باشد، اما باید به خاطر داشت که این چیزی است که بر همه تأثیر می‌گذارد. با درک دلایل اساسی که در این سوگیری روانشناختی نقش دارند، بهتر می‌توانید این گرایش‌ها را در خود مشاهده کرده و راه‌هایی برای غلبه بر آنها پیدا کنید.